Behandeling van FNS
Functioneel-neurologische-symptoomstoornis (FNS), waaronder functionele bewegingsstoornissen, is een complexe en vaak onbegrepen aandoening binnen de neurologie en psychiatrie. Cliënten met FNS ervaren neurologische symptomen zonder structurele schade aan het zenuwstelsel.
Sinds 2011 is er binnen HSK een gespecialiseerd Expertisecentrum Functionele Bewegingsstoornissen opgezet, waar een innovatieve behandelaanpak wordt toegepast. We hebben locaties in Woerden, Assen en Nijmegen. In sommige gevallen kunnen ook sessies via beeldbellen plaatsvinden. Onze psychologen van de Expertisecentra Functionele Bewegingsstoornissen zijn gespecialiseerd in behandeling van FNS. We bieden een praktische, actieve en intensieve behandeling met als doel volledig herstel of sterke vermindering van de functionele klachten. Deze behandeling combineert:
- Cognitieve gedragstherapie (CGT)
- Hypnose
- Katalepsie-inductie
Onze teams zijn monodisciplinair en bestaan uit enkel psychologen. Wij bieden geen multidisciplinaire revalidatie aan. De behandeling verloopt volgens een protocol (Hoogduin et al., 2017) en bestaat uit cognitieve gedragstherapie en motorische hertraining middels hypnose en katalepsie-inductie. Onze expertisecentra werken volgens de Zorgstandaard FNS (deze zal zomer 2026 verschijnen) waar een klachtgerichte behandeling wordt geadviseerd.
De behandeling vindt in principe ambulant plaats op een van onze locaties. De behandelsessies zijn individueel, vinden eenmaal per twee weken plaats en duren anderhalf uur. Tussentijds is het belangrijk dat er dagelijks 5 tot 10 keer per dag met de aangereikte technieken wordt geoefend.
Wat is hypnose?
De meeste mensen vinden hypnose een beetje eng en hebben niet direct een fijne associatie met hypnose. Dat is jammer, want door middel van hypnose is het mogelijk om een diepe geconcentreerde ontspanning op te wekken. Daarmee heeft hypnose hetzelfde effect als bijvoorbeeld een ontspanningsoefening, yoga of mindfulness. Wat hypnose onderscheidt van andere ontspanningstechnieken is dat er tijdens hypnose gebruik wordt gemaakt van het veranderen van het beleven van gevoel. Daarmee wordt bedoeld dat het onder hypnose mogelijk is om bijvoorbeeld een hand warm, koud, zwaar of licht te maken. In onze behandeling gaan we op zoek naar een tegenovergesteld gevoel ten opzichte van de klachten. In het geval van een tremor, gaan we bijvoorbeeld op zoek naar een zwaar en ontspannen gevoel.
Alle hypnose is zelfhypnose, dus cliënten bepalen altijd zelf in welke mate zij willen ontspannen. Op deze manier kan er voor iedere klacht een op maat gemaakte hypnose-oefening worden gemaakt. Van iedere hypnose-oefening wordt een geluidsopname op hun mobiel gemaakt, waarbij cliënten wordt gevraagd om thuis vijf tot tien keer per dag te oefenen. Wanneer er zo veelvuldig wordt geoefend ontstaat er een vorm van cue-conditioning; uiteindelijk is de cliënt in staat door alleen te denken aan bijvoorbeeld zwaarte de tremor te verminderen.
Wat is katalepsie-inductie?
Katalepsie-inductie is een toestand van tonische immobiliteit, ofwel een vorm van stijfheid van een lichaamsdeel, waarbij spieren geneigd zijn om in een bepaalde positie te blijven. Door middel van katalepsie-inductie is het mogelijk om ledematen of het gehele lijf in kataleptische toestand te brengen. In het kataleptische lichaamsdeel wordt een stevig, licht verstijfd gevoel waargenomen.
De techniek is vooral inzetbaar bij cliënten met abnormale bewegingen, loopproblemen, problemen met staan of krachtsverlies. Zo kan bijvoorbeeld een verlamd been na katalepsie-inductie weer krachtig genoeg worden om er op te staan en kan een trillende arm tot stilstand worden gebracht.
Tijdens de behandeling wordt de cliënt geleerd een lichaamsdeel in een kataleptische toestand te brengen. Hiermee ervaart de cliënt controle over het bewegen. Door veel te oefenen kan het gezonde bewegingspatroon weer geautomatiseerd worden en kunnen de functionele neurologische symptomen afnemen.
Ervaringen van cliënten met FNS
Cindy (46) kon na de behandeling weer lopen:
“Het was hard werken, je figuurlijk bloot geven, door moeilijke problemen gaan, om uiteindelijk te winnen. Dit alles was mogelijk doordat de begeleiding optimaal was. Er was rust, tijd, begrip en een heel groot vertrouwen. Ik mocht en kon mezelf zijn. Het heeft mijn leven verrijkt!”
Contra-indicaties behandeling
Binnen onze Expertisecentra Functionele Bewegingsstoornissen behandelen wij geen functionele cognitieve stoornissen of pijnklachten. Indien er sprake is van een combinatie van een functionele bewegingsstoornis en pijnklachten, is het van belang dat de pijnklachten niet op de voorgrond staan. In de praktijk zien we dat dit onze klachtgerichte behandeling in de weg kan staan. Pijnbehandeling is dan eerst geïndiceerd.
Indien er sprake is van forse psychische comorbiditeit en/of suïcidaliteit kan het zijn dat wij als voorwaarde stellen dat je ook elders in zorg bent waar eventuele crisismanagement opgepakt kan worden. Onze behandeling is enkel gericht op de functionele bewegingsstoornis en wij hebben geen crisisdienst.
Verblijfszorg
Sinds 2021 hebben we enkele plekken per jaar beschikbaar voor verblijfzorg. De verblijfszorg bestaat uit 10 dagen waarbij er twee keer per dag een behandelsessie plaats vindt. De verblijfszorg is bedoeld voor cliënten met ernstige FNS.
De verblijfszorg is gevestigd in het St. Antonius Ziekenhuis, tegenover het Expertisecentrum in Woerden. Wanneer je in aanmerking wil komen voor onze verblijfszorg is het goed om dit op jouw aanmelding te vermelden. Wij plannen dan een triagegesprek in om te kijken of je voldoet aan de voorwaarden voor de verblijfszorg. Daarna volgt een intakegesprek, waarna wordt besloten of je in aanmerking komt voor de verblijfszorg of ambulante behandeling. Wij moeten altijd overleggen met het St. Antonius Ziekenhuis of zij de medische ondersteuning/zorg kunnen dragen tijdens het verblijf.
Wetenschappelijke onderbouwing
De behandeling van functionele stoornissen bij ons expertisecentrum is uniek in Nederland. Onderzoek naar hypnose en katalepsie bij functionele stoornissen is nog erg summier. Onze Expertisecentra Functionele Bewegingsstoornissen proberen zoveel mogelijk bij te dragen aan wetenschappelijk onderzoek en andere vooruitgang op het gebied van behandeling van functionele stoornissen.
Recent onderzoek, waaronder de studie van Tibben et al. (2023), heeft de rol van hypnose in de behandeling van deze aandoeningen onderzocht. In de studie van Tibben et al. (2023) werden verschillende uitkomstmaten geëvalueerd, waaronder de ernst van de symptomen, de kwaliteit van leven en de algehele functionele status van de cliënten. De resultaten toonden aan dat patiënten die hypnose ondergingen significante verbeteringen vertoonden in hun motorische functie en een afname van tremoren en verlammingen in vergelijking met de controlegroep. De auteurs concludeerden dat hypnose een waardevolle aanvulling kan zijn op de behandeling van FNS. Dit artikel biedt een gedetailleerde bespreking van de huidige wetenschappelijke evidentie met betrekking tot hypnose als therapeutische interventie voor FNS. Mocht je meer informatie willen lezen, hebben wij een aantal artikelen voor je onder elkaar gezet:
- Tibben, M.I., Opdorp, A. van, Bialek, W., Schaap, J., Tijssen, M.A. & Merkx, M.J. (2024). Efficacy of Hypnosis and Catalepsy Induction in Functional Neurological Disorders. Mov Disord Clin Pract;11(2):129-35.
- Hoogduin, K.A., De Kleine, R., Van Minnen, A., Tibben, M.I., Stormink, C., Andeweg, E.A., & Roggeveen, P. (2017). Protocollaire behandeling van patiënten met een conversiestoornis (functioneel neurologisch symptoomstoornis). In: G.P.J. Keijsers, A. van Minnen, M.J.P.M. Verbraak, C.A.L. Hoogduin, & P.G.M. Emmelkamp (Red.). Protocollaire behandelingen voor volwassenen met psychische klachten. Amsterdam: Boom, 283-350.